Historia

W roku 1942 toczyła się bitwa w rejonie Charkowa. Aby uprzedzić ofensywę niemiecką, wojska radzieckie pod dowództwem mar­szałka Timoszenki 12 maja rozpoczęły gwałtowne natarcie zmierzające do oskrzydlenia Charkowa. Ofensywa ta, chociaż nie udała się, zmusiła Niemców do opóźnienia terminu rozpoczęcia letniej ofensywy. To z ko­lei umożliwiło dowództwu Armii Radzieckiej zgromadzić poważne siły na niektórych kierunkach przewidywanej ofensywy niemieckiej, zwłasz­cza zaś na północ od Woroneża. W ofensywie letniej Niemcy postanowili przeprowadzić cztery kolej­ne operacje wzajemnie ze sobą powiązane. Pierwsza ? przełamanie fron­tu na kierunku Woroneża siłami 2 polowej i 4 pancernej armii. Druga ? rozbicie wojsk radzieckich na zachód od Donu. Trzecia ? natarcie na Stalingrad siłami grupy armii ?B” (6 armia i 4 armia pancerna) wzdłuż Donu na południowy wschód oraz grupy armii ?A” (17 armia i 1 armia pancerna) z rejonu na wschód od Taganroga i Artemowska poprzez dol­ny bieg rzeki Północny Doniec, a następnie na północny wschód w gór­nym biegu Donu (Niemcy planowali, że obie te grupy armii powinny były połączyć się w rejonie Stalingradu i zdobyć miasto). Czwarta operacja to natarcie na Kaukaz.

Niemcy chcieli pozbawić Związek Radziecki poważnych zasobów pszeni­cy, nafty i węgla oraz polepszyć trudną własną sytuację w tym zakresie. Do realizacji tego zadania Niemcy zgromadzili 240 dywizji. Skoncen­trowanie tak dużych sił umożliwiła Hitlerowi postawa zachodnich sprzy­mierzeńców ZSRR ? Anglii i USA. Państwa te nie zamierzały w tym czasie otworzyć ?drugiego frontu”, co odciągnęłoby znacznie siły nie­mieckie z frontu wschodniego. Dodać należy, że mimo tak sprzyjających warunków Niemcy hitle­rowskie nie były w stanie w 1942 r. atakować Armii Radzieckiej na całym froncie, tak jak to miało miejsce w 1941 r. Obecnie mogli kontynuować ofensywę tylko na jednym kierunku. Letnia ofensywa niemiecka 1942 r. została poprzedzona operacjami na mniejszą skalę. W maju wojska niemieckie zaatakowały Kercz, który po sześciodniowych walkach został zdobyty. 2 czerwca rozpoczął się szturm Sewastopola, który zdobyto 3 lipca. Pod murami tej twierdzy Niemcy znajdowali się już od końca paź­dziernika 1941 r. 7 grudnia wznowili oni walki o Sewastopol usiłując go zdobyć. Załoga twierdzy broniła się bohatersko przez wiele miesięcy. Szturm Sewastopola, mimo że Niemcy posiadali zdecydowaną przewagę, trwał cały miesiąc. Niemcy wystrzelili na twierdzę 50 tys. ton pocisków, zrzucili 25 tys. ton bomb, ale twierdza trzymała się. Dopiero 3 lipca 1942 r., po 250 dniach walk, Sewastopol padł.

Do sukcesów aliantów w zwalczaniu niemieckich okrętów podwod­nych w znacznym stopniu przyczyniły się zwycięstwa Armii Radzieckiej. Coraz mniej środków, w tym również samolotów, mogli Niemcy prze­znaczyć do walki o Atlantyk. Coraz więcej sił musieli kierować na front wschodni. M.in. właśnie dlatego sytuacja na Atlantyku od 1943 r. uległa radykalnej zmianie. Świadczy o tym następujące porównanie: w 1940 r. nośność zatopionych statków alianckich w stosunku do jednego utraco­nego przez Niemców okrętu podwodnego sięgała 200 tys. ton. W 1944 r. na jeden zniszczony niemiecki okręt podwodny nośność zatopionych stat­ków alianckich wynosiła tylko 6 tys. ton. W połowie 1943 r. tonaż państw sprzymierzonych był już o 3 min. ton wyższy niż na początku wojny. Atlantyk, a nawet Morze Śródziem­ne stało się zupełnie bezpieczne dla żeglugi. Bitwa o Atlantyk była już wygrana przez aliantów. Miało to wielkie znaczenie dla transportu i zao­patrzenia wojsk USA, jak i operacji inwazyjnych w Europie, których wszak nie było tak mało.

Największe znaczenie dla zatrzymania pochodu armii japońskiej na południowym Pacyfiku i uratowania Australii miały bitwy na Morzu Koralowym i koło wyspy Midway. Bitwa na Morzu Koralowym ? 5?7 maja 1942 r. ? była pierwszą bitwą morską, w której okręty nawodne nie wymieniły ani jednego strzału. Pojedynek między obu flotami, japońską i amerykańską, rozegrał się przy pomocy lotnictwa. Straty Japończyków ? jeden lotniskowiec, trzy krążowniki ciężkie, jeden krążownik lekki, kilka niszczycieli i kilka transportowców ? ustępowały nieznacz­nie amerykańskim. Japonia jednak w większym stopniu odczuwała te stra­ty niż Stany Zjednoczone. Flota amerykańska mimo wielkich strat była silniejsza od japońskiej, a stocznie amerykańskie spuszczały nieporówna­nie “więcej okrętów i statków niż japońskie. Niepowodzeniem Japończyków zakończyła się bitwa morska koło wys­py Midway ? 3?6 czerwca 1942 r. ? przeprowadzona również przy pomocy lotnictwa. Straty wojsk japońskich wynosiły min.: cztery lot­niskowce, dwa duże krążowniki, 275 samolotów. Straty amerykańskie by­ły stosunkowo niskie ? jeden lotniskowiec, jeden niszczyciel, 150 samo­lotów. Zamierzona operacja desantowa na Midway nie powiodła się Japończykom. Udało się im jedynie zająć wyspy Kiska i Attu, z archi­pelagu Aleuty, położonego na północnym Pacyfiku.

Praca partii i ofiarność całego narodu radzieckiego dały wspaniałe wy­niki. W bardzo krótkim czasie, bo zaledwie w ciągu 3 miesięcy, ewakuo­wano 1300 wielkich przedsiębiorstw wraz z załogami i ich rodzinami oraz surowcem z terenów zagrożonych na Ural i Syberię. Umożliwiło to, mimo wielkich trudności, natychmiastowe uruchomienie ewakuowanych za­kładów. Na zapleczu ludność cywilna ? robotnicy i kołchoźnicy ? pracowała dla frontu z niezwykłym poświęceniem. Dziesiątki tysięcy robotników wykonywało podwójne normy. Socjalistyczne rolnictwo ? kołchozy i sowchozy ? dostarczało krajowi i armii dostateczną ilość produktów żyw­nościowych. Bohaterski wysiłek narodu radzieckiego coraz bardziej wzmacniał siły Armii Radzieckiej. Na zapleczu formowały się nowe pułki i dywizje, które w szybkim tempie skierowywano na front. Początkowe powodzenie na froncie wschodnim oszołomiło Hitlera. Nie doceniając rezerw materialnych i militarnych ZSRR liczył on, że uda mu się w ciągu 1941 r. ostatecznie zwyciężyć ZSRR. Kluczem do całkowitego zwycięstwa miało być zdobycie Moskwy. Uważano, że będzie to równoznaczne ze zwycięskim zakończeniem wojny.